Wat is de AFM?

Gedragstoezicht is volgens de Wet op het financieel toezicht (Wft) gericht op ordelijke en transparante financiële markten, zuivere verhoudingen tussen marktpartijen en een zorgvuldige behandeling van klanten. De AFM doet dat sinds 1 maart 2002, van sparen en beleggen tot pensioenen, kapitaalmarkten en accountantsorganisaties.

Voor beleggers telt vooral:

• Vergunningen. Een Nederlandse broker zonder bankvergunning heeft een AFM-vergunning nodig, net als in de regel de beheerder van een beleggingsfonds. De AFM toetst vooraf onder meer deskundigheid, betrouwbaarheid en integere bedrijfsvoering.
• Klantbehandeling. De AFM controleert hoe ondernemingen je informeren en of ze je geld en effecten gescheiden houden van hun eigen vermogen.
• Beurshandel. De AFM keurt prospectussen goed en speurt naar handel met voorwetenschap en marktmanipulatie. Brokers moeten verdachte orders melden, ook van particulieren; ook zij kunnen een boete krijgen.
• Handhaving. De AFM kan een aanwijzing geven, een dwangsom of boete opleggen, openbaar waarschuwen of een vergunning intrekken.

Een toezichthouder is een instantie met de wettelijke taak om te controleren of ondernemingen zich aan de regels houden. Nederland verdeelt het financiële toezicht over twee instanties: de AFM kijkt naar gedrag, DNB naar financiële gezondheid (prudentieel toezicht). Dat heet het twin peaks-model. Banken en verzekeraars vallen onder allebei.

Daarnaast heb je te maken met:

• De ECB, die rechtstreeks toezicht houdt op de grootste banken in het eurogebied.
• ESMA, de Europese toezichthouder voor effectenmarkten, die het werk van nationale toezichthouders op elkaar afstemt.
• Toezichthouders in andere EER-landen, zoals de Duitse BaFin. Een broker met een vergunning van zo'n toezichthouder mag met een Europees paspoort ook hier werken. Het toezicht blijft dan in het land van herkomst; de AFM kan niet zelf tegen zo'n broker optreden.

Met 'Check je aanbieder' op de site van de AFM doorzoek je registers en waarschuwingslijsten tegelijk.

1. Zoek op de juiste naam. Vraag bij twijfel onder welke exacte naam de onderneming een vergunning heeft, of naar het vergunningnummer.
2. Kijk in het juiste register. Brokers en banken met beleggingsdiensten staan bij beleggingsondernemingen, fondsen bij beleggingsinstellingen en crypto-aanbieders bij cryptopartijen.
3. Lees wat er staat. Je ziet welke diensten de onderneming mag verlenen en of ze een AFM-vergunning heeft of een Europees paspoort, met het land van herkomst.
4. Controleer de contactgegevens. Oplichters misbruiken namen van bestaande ondernemingen en schermen met een AFM-vergunning. Vergelijk de gegevens van wie jou benadert met het register.
5. Bekijk de waarschuwingen. De AFM waarschuwt voor partijen zonder vergunning; kijk ook op de lijst van IOSCO, de wereldwijde organisatie van effectentoezichthouders.

Vind je niets, dan is de naam verkeerd gespeld, geldt er een vrijstelling of werkt de partij illegaal.

Sinds 30 december 2024 heeft een aanbieder van cryptodiensten, zoals een exchange, een vergunning nodig onder de Europese MiCA-verordening. In Nederland verleent de AFM die vergunning en houdt ze gedragstoezicht; DNB beoordeelt de financiële eisen. De Nederlandse overgangsregeling liep op 30 juni 2025 af, die in andere EU-landen uiterlijk op 1 juli 2026.

Een aanbieder met een MiCA-vergunning uit een ander EU-land mag ook hier werken; ook die staat in het AFM-register cryptopartijen. De munten zelf, zoals bitcoin, vallen niet onder AFM-toezicht, net als een groot deel van DeFi en NFT's.

Stel: je hebt €30.000 bij een Nederlandse broker met AFM-vergunning, of bij een partij zonder vergunning: €25.000 in ETF's en €5.000 aan geld.

De €20.000 komt uit het beleggerscompensatiestelsel, dat DNB uitvoert: maximaal €20.000 per belegger, €40.000 bij een gezamenlijke rekening. Zonder vergunning is er geen vangnet: volgens de AFM moet je dan rekenen op verlies van je geld. Bij een bank valt niet-belegd geld onder het depositogarantiestelsel, tot €100.000 per persoon.

Met een klacht. De AFM kan je niet persoonlijk helpen. Meld een klacht eerst schriftelijk bij de aanbieder; binnen acht weken mag je een inhoudelijk antwoord verwachten. Kom je er niet uit, dan kun je naar het Klachteninstituut Financiële Dienstverlening (Kifid) of de rechter. Een Nederlandse broker die particulieren bedient, moet volgens de Wft bij een erkende geschilleninstantie zijn aangesloten; een broker met een Europees paspoort niet.

Bij een buitenlandse broker. Bij een faillissement gelden het recht en het beleggerscompensatiestelsel van het land van herkomst; in de hele EER is dat minimaal €20.000. Brokers in onze vergelijking hebben een vergunning van de AFM, de BaFin of een vergelijkbare toezichthouder; zie hoe wij vergelijken.

Bij contact 'namens de AFM'. De AFM belt of mailt je nooit als jij niet eerst contact hebt gezocht, en vraagt nooit om wachtwoorden of geld. Wie namens de AFM belooft verloren geld terug te halen, is een oplichter.

• Geen keurmerk. Een vergunning of goedgekeurd prospectus zegt niets over de kwaliteit of het risico van een belegging. Bij een prospectus controleert de AFM of de verplichte informatie erin staat en begrijpelijk is, niet of die klopt.
• Geen adviseur. De AFM geeft nooit een positief oordeel over een belegging. Beweert een aanbieder dat de AFM enthousiast is, dan is dat een rode vlag.