Wat is het beleggerscompensatiestelsel?

Het stelsel is je tweede bescherming. De eerste is vermogensscheiding: een broker moet je beleggingen en je geld apart houden van zijn eigen vermogen. Bij een Nederlandse broker zitten de aandelen en ETF's op je effectenrekening volgens de Wet giraal effectenverkeer in een verzameldepot, waarin jij samen met de andere klanten een aandeel hebt. Gaat de broker failliet, dan verdeelt de curator dat depot onder de klanten.

Het stelsel komt pas in beeld als er toch iets ontbreekt, bijvoorbeeld door fraude of een fout in de administratie. Is een verzameldepot niet toereikend, dan krijgt elke klant naar verhouding een deel; heeft de broker zelf ook effecten in dat depot, dan krijgt hij in de regel pas iets als de klanten volledig zijn bediend. Wat je daarna nog tekortkomt, vergoedt het stelsel tot €20.000.

Zo verloopt dat:

1. DNB zet het stelsel in werking, bijvoorbeeld na een faillissement, en maakt dat bekend in de Staatscourant.
2. Je vraagt binnen vijf maanden na die bekendmaking een vergoeding aan met een formulier van DNB en geeft op welke beleggingen je had.
3. DNB vergelijkt je opgave met de administratie van de onderneming. Effecten die niet terug te geven zijn, vergoedt DNB in geld, tegen de marktwaarde op de dag dat zij vaststelde dat de onderneming niet meer aan haar verplichtingen kon voldoen.
4. Je draagt je vordering tot het uitgekeerde bedrag over aan DNB.

Het geld komt van de deelnemende ondernemingen. Banken betalen achteraf; ondernemingen zonder bankvergunning vullen vooraf een compensatiefonds met een doelvermogen van €11,3 miljoen.

Het Nederlandse stelsel geldt voor banken die beleggingsdiensten verlenen, voor beleggingsondernemingen en voor beheerders die individuele vermogens beheren. Een onderneming die alleen beleggingsadvies geeft, doet niet mee: die houdt niets voor je aan.

Recht op vergoeding hebben particuliere beleggers en kleine ondernemingen die een verkorte balans mogen publiceren. Uitgesloten zijn onder meer bestuurders van de failliete onderneming, wie minstens 5% van het kapitaal bezit en professionele partijen zoals banken en pensioenfondsen.

De €20.000 geldt per persoon per failliete onderneming. Meerdere rekeningen bij dezelfde broker tellen samen; rekeningen bij twee verschillende brokers zijn elk apart gedekt. Bij een en/of-rekening krijgt ieder een evenredig deel, tenzij jullie contractueel iets anders hebben afgesproken.

Niet gedekt zijn:

• koersverlies: dat risico blijft altijd bij jou;
• het faillissement van een bedrijf of fonds waarin je belegt;
• crypto's: voor aanbieders van cryptodiensten geldt het stelsel niet, ook niet als ze een vergunning onder MiCA hebben.

Stel: je hebt bij een Nederlandse beleggingsonderneming ETF's ter waarde van €30.000 en €5.000 aan niet-belegd geld. Na het faillissement blijkt dat door fraude maar 80% van de ETF's in het verzameldepot zit en dat je geld verdwenen is. Het scenario is fictief.

Dat tekort blijft onder de grens, dus het stelsel vergoedt het volledig. Was het tekort €26.000 geweest, dan kreeg je €20.000. Voor de overige €6.000 meld je je bij de curator; of daar iets van terugkomt, hangt af van wat er in het faillissement overblijft.

Bij een Duitse beleggingsonderneming die geen bank is, vergoedt het Duitse stelsel 90% van je vordering, met een maximum van €20.000. Van hetzelfde tekort van €11.000 krijg je daar €9.900 terug.

Het Nederlandse stelsel geldt voor ondernemingen met een Nederlandse vergunning. Een deel van de brokers die hier actief zijn, komt uit een ander land van de Europese Economische Ruimte (EER) en werkt met een Europees paspoort. Voor hen geldt het stelsel van het land van vestiging, volgens DNB ook als ze in Nederland een bijkantoor hebben. In de hele EER is de dekking minimaal €20.000 per belegger, maar de voorwaarden verschillen, zoals de Duitse 90%-regel hierboven. In het register van de AFM zie je welk land de vergunning gaf. Vergelijk je aandelenbrokers, kijk dan ook daarnaar.

Voor je niet-belegde geld is het depositogarantiestelsel vaak belangrijker. Staat het bij een bank, dan is het gedekt tot €100.000 per persoon per bank. Een beleggingsonderneming zonder bankvergunning moet je geld afscheiden: via een aparte juridische entiteit, via een bankrekening op jouw naam of, sinds juli 2022, via een rekening met afgescheiden vermogen bij een bank. Geld op die laatste rekening valt ook onder de depositogarantie van die bank.

DNB voert beide uit, en geen van beide vergoedt koersverlies. De depositogarantie gaat veel verder, maar geldt alleen voor bankgeld.