Wat is UCITS?

De huidige UCITS-richtlijn is 2009/65/EG; de eerste versie is uit 1985. Een fonds met een vergunning in één EU-land mag na een melding in alle lidstaten aan particulieren worden aangeboden. Dat heet het Europees paspoort.

De belangrijkste regels voor dit Europese type beleggingsfonds:

• Spreiding. In Nederland en Ierland: hoogstens 10% in effecten van één uitgevende instelling, en posities van meer dan 5% samen hoogstens 40%. Voor indexfondsen gelden ruimere grenzen; zie het rekenvoorbeeld.
• Beleggingen. Vooral beursgenoteerde effecten en geldmarktinstrumenten; hoogstens 10% in effecten die niet op een markt verhandeld worden. Edelmetalen zijn uitgesloten, dus een beursproduct dat fysiek goud bewaart, kan geen UCITS-fonds zijn. Ongedekt short verkopen mag niet.
• Bewaring. Het fondsvermogen staat bij een onafhankelijke bewaarder (depositary) in het vestigingsland van het fonds. Beheerder en bewaarder mogen niet dezelfde partij zijn.
• Informatie. Een prospectus, jaar- en halfjaarverslagen en een essentiële-informatiedocument (Eid, Engels: KID).

Volgens de ETF-richtsnoeren van de Europese toezichthouder ESMA uit 2014 hoort een beursgenoteerd UCITS-fonds 'UCITS ETF' te gebruiken in zijn naam, prospectus en reclame, in alle EU-talen. Een UCITS-fonds dat geen ETF is, hoort die aanduiding niet te voeren. De naam iShares Core S&P 500 UCITS ETF (CSPX) vertelt je dus dat het fonds onder deze regels valt. Staat er (Acc) of (Dist) achter, dan is die variant accumulerend of distribuerend.

Het vestigingsland zie je meestal aan de eerste twee letters van de ISIN-code: IE voor Ierland, LU voor Luxemburg. In onze ETF-vergelijker zijn 47 van de 50 fondsen Iers en 3 Luxemburgs.

Het vestigingsland bepaalt welke belastingverdragen gelden voor het dividend dat het fonds ontvangt. Een Iers fonds betaalt over Amerikaans dividend dankzij het verdrag met de VS doorgaans 15% bronbelasting; zonder verdrag is dat 30%. Dat verlies binnen het fonds heet dividendlekkage en drukt het rendement.

Een ETF die in de VS gevestigd is, valt niet onder UCITS. Wel geldt bij verkoop aan particulieren in de EU de PRIIPs-verordening (nr. 1286/2014). Sinds 1 januari 2018 moet de maker van een verpakt beleggingsproduct een Eid opstellen, en moet de verkoper het vóór de aankoop aan een particuliere belegger geven. Volgens de AFM is dat voor het merendeel van de Amerikaanse indextrackers niet gebeurd, dus mag je broker die fondsen niet aan je verkopen.

Tegenover professionele beleggers geldt die plicht niet. Je broker mag je op verzoek als professionele belegger behandelen als je aan minstens twee van deze drie eisen voldoet:

1. je deed de afgelopen vier kwartalen op die markt gemiddeld tien transacties van significante omvang per kwartaal;
2. je portefeuille met financiële instrumenten en tegoeden is groter dan €500.000;
3. je werkt of werkte minstens een jaar in de financiële sector, in een functie waarvoor kennis van beleggen nodig is.

Of je die status krijgt, beslist de broker. Je levert er bescherming voor in, zoals het recht op een Eid.

Stel: een actief beheerd UCITS-aandelenfonds uit Nederland of Ierland belegt €10.000.000 volledig in aandelen.

Het fonds kan dus hooguit vier posities van €1.000.000 hebben. Minstens €6.000.000 moet in posities van hoogstens €500.000: minstens twaalf instellingen. Samen zijn dat er minstens zestien; zo dwingt UCITS diversificatie af.

Volgt een fonds een gespreide index, zoals de meeste ETF's, dan mag één instelling tot 20% wegen. Van €2.500 in zo'n ETF zit dan hooguit €500 in één bedrijf. In uitzonderlijke marktomstandigheden kan de toezichthouder dat voor één instelling verhogen tot 35%: hooguit €875.

Een Ierse of Luxemburgse UCITS-ETF valt onder de toezichthouder daar. Hij mag hier worden aangeboden zodra die toezichthouder de aanmelding aan de AFM heeft doorgestuurd. Je broker moet je vóór de aankoop het Eid geven, volgens de AFM in het Nederlands; UCITS-fondsen hebben dat sinds 1 januari 2023.

Voor de belasting maakt UCITS niets uit. Een ETF valt in box 3 onder beleggingen en overige bezittingen, met voor 2026 een forfaitair rendement van 6,00%. Keert een Iers of Luxemburgs fonds dividend uit, dan houdt Nederland geen dividendbelasting in: die geldt alleen voor in Nederland gevestigde bedrijven en fondsen. De bronbelasting die het fonds zelf in het buitenland betaalde, kun je niet verrekenen.

Koop je op eigen initiatief, zonder advies, een gewone UCITS-ETF, dan hoeft je broker niet eerst je kennis en ervaring te toetsen; voor gestructureerde UCITS-fondsen geldt die uitzondering niet (artikel 4:24 Wft). Het depositogarantiestelsel geldt niet voor ETF's: dat dekt alleen tegoeden bij banken.