Wat is een indexfonds?

Een index is een groep beleggingen die volgens vaste regels wordt samengesteld en bijgewerkt. Een indexfonds koopt alle of de meeste beleggingen daaruit, of volgt het rendement via een ruilcontract (swap) met een tegenpartij, meestal een bank.

Veel aandelenindexen wegen bedrijven naar hun beurswaarde, de marktkapitalisatie. Eind augustus 2026 bestond de MSCI World uit 1.280 aandelen uit 23 ontwikkelde landen. De tien grootste posities waren samen 26,61% van de index, Amerikaanse bedrijven samen 72,14%.

Het fonds handelt vooral bij indexwijzigingen en bij in- en uitstroom van geld. Bij de MSCI World werd in de twaalf maanden tot eind augustus 2026 maar 2,95% van de index vervangen (de turnover). Het rendement ligt meestal iets onder dat van de index, door de lopende kosten (TER), transactiekosten en belasting op dividend die het fonds niet terugkrijgt: dividendlekkage.

Indexfondsen zonder beursnotering koop je bij de fondsaanbieder of via een bank, vermogensbeheerder of beleggingsplatform. Zo'n fonds heeft meestal één koers per handelsdag: de intrinsieke waarde of NAV (net asset value). Die wordt pas vastgesteld na het uiterste tijdstip voor opdrachten, dus je weet vooraf niet tegen welke koers je koopt of verkoopt.

Een voorbeeld is het NT World Screened Equity Index FGR Feeder Fund, een subfonds van het Northern Trust UCITS FGR Fund, een Nederlands fonds voor gemene rekening. Volgens het prospectus van 16 juni 2026 moeten opdrachten uiterlijk om 13.00 uur Nederlandse tijd op de werkdag vóór de handelsdag binnen zijn.

Dit fonds kan swing pricing toepassen: bij netto in- of uitstroom past de beheerder de koers van die dag aan voor de handelskosten die dat geld veroorzaakt, in principe met maximaal 1%. Zo betalen in- en uitstappers die kosten, niet de zittende beleggers.

Beleggen in indexfondsen heet ook indexbeleggen of passief beleggen: je probeert de markt niet te verslaan, maar volgt haar. In Nederland was dat lang een nichekeuze: in 2011 belegde volgens de AFM maar 3% van de beleggers in indexfondsen, indextrackers of ETF's.

In datzelfde jaar concludeerde de AFM op basis van wetenschappelijk onderzoek dat het voor een actief fonds zeer moeilijk is om op middellange en lange termijn, na kosten, blijvend beter te presteren dan de benchmark, meestal een index. Meer lees je in onze uitleg over passief beleggen.

Een indexfonds daalt wel mee met de markt. De MSCI World zakte in 2022 17,73% (in dollars, inclusief herbelegd dividend) en tussen 31 oktober 2007 en 9 maart 2009 zelfs 57,46%.

Stel: je belegt eenmalig €10.000 voor twintig jaar, in een indexfonds of in een actief fonds. Aannames voor dit voorbeeld, geen verwachtingen: het rendement vóór kosten is 6% per jaar, het actieve fonds haalt vóór kosten precies het indexrendement en de kosten gaan elk jaar van het rendement af.

Het verschil is ruim €5.300. Ongeveer €3.165 daarvan zijn hogere kosten; de rest, bijna €2.200, is rendement dat je over dat geld misloopt.

Een indexfonds valt in box 3 onder beleggingen, met voor 2026 een forfaitair rendement van 6,00% over de waarde op 1 januari. De Belastingdienst berekent het forfaitaire rendement over je hele vermogen en belast daarvan, tegen 36%, het deel dat hoort bij je vermogen boven het heffingsvrij vermogen van €59.357 per persoon. Was je werkelijke rendement lager, dan mag je dat aantonen met de tegenbewijsregeling. Een koersdaling van je fondsen telt daarin mee, ook als je niet hebt verkocht.

Een beleggingsfonds dat aan particulieren wordt aangeboden, moet een essentiële-informatiedocument (Eid) hebben; voor UCITS-fondsen geldt dat sinds 1 januari 2023. Wie het fonds verkoopt, moet je het Eid vóór je aankoop geven. Kosten, risico-indicator en rendementsscenario's staan erin in dezelfde opzet als bij een ETF, zodat je beide vormen direct kunt vergelijken.

Het beleggerscompensatiestelsel (tot €20.000) helpt als een failliete bank of beleggingsonderneming je geld of effecten niet kan teruggeven, maar niet bij koersverlies.

De meeste ETF's zijn ook indexfondsen, maar dan met een beursnotering. Het verschil zit vooral in het handelen.

Welke vorm voordeliger is, hangt af van de lopende kosten, je bedrag en hoe vaak je koopt. Index-ETF's en hun lopende kosten zet je naast elkaar in de ETF-vergelijker.