Naar de inhoud
ETF's en fondsen

Wat is een indexfonds?

Een indexfonds (Engels: index fund) is een beleggingsfonds dat een beursindex zo nauwkeurig mogelijk volgt, zoals de AEX of de MSCI World. De beheerder kiest zelf geen beleggingen uit, maar belegt in wat er in de index zit, in dezelfde verhouding. Daardoor zijn de kosten meestal laag en ligt je rendement dicht bij dat van de index. Een ETF is meestal een indexfonds met een beursnotering.

· Laatst bijgewerkt: · 6 min lezen

Hoe werkt een indexfonds?

Een index is een groep beleggingen die volgens vaste regels wordt samengesteld en bijgewerkt. Een indexfonds koopt alle of de meeste beleggingen daaruit, of volgt het rendement via een ruilcontract (swap) met een tegenpartij, zoals een bank.

Veel aandelenindexen wegen bedrijven naar hun beurswaarde, de marktkapitalisatie. Eind augustus 2026 bestond de MSCI World uit 1.280 aandelen uit 23 ontwikkelde landen. De tien grootste posities waren samen 26,61% van de index, Amerikaanse bedrijven samen 72,14%.

Het fonds handelt vooral bij indexwijzigingen en bij in- en uitstroom van geld. Bij de MSCI World werd in de twaalf maanden tot eind augustus 2026 maar 2,95% van de index vervangen (de turnover). Het rendement ligt meestal iets onder dat van de index, door de lopende kosten (TER), transactiekosten en belasting op dividend die het fonds niet terugkrijgt: dividendlekkage.

Hoe koop je een indexfonds zonder beursnotering?

Indexfondsen zonder beursnotering koop je bij de fondsaanbieder of via een bank, vermogensbeheerder of beleggingsplatform. Zo'n fonds heeft meestal één koers per handelsdag: de intrinsieke waarde of NAV (net asset value), die pas na het uiterste tijdstip voor opdrachten wordt vastgesteld. Je weet vooraf dus niet tegen welke koers je koopt of verkoopt.

Een voorbeeld is het NT World Screened Equity Index FGR Feeder Fund, een subfonds van het Northern Trust UCITS FGR Fund, een Nederlands fonds voor gemene rekening. Volgens het prospectus van 16 juni 2026 moeten opdrachten uiterlijk om 13.00 uur Nederlandse tijd op de werkdag vóór de handelsdag binnen zijn.

Dit fonds kan swing pricing toepassen: bij netto in- of uitstroom past de beheerder de koers van die dag aan voor de handelskosten die dat geld veroorzaakt, in principe met maximaal 1%. Zo betalen in- en uitstappers die kosten, niet de zittende beleggers.

Waarom kiezen beleggers voor een indexfonds?

Beleggen in indexfondsen heet ook indexbeleggen of passief beleggen: je probeert de markt niet te verslaan, maar volgt haar. In 2011 was dat in Nederland een nichekeuze: volgens de AFM belegde toen 3% van de beleggers in indexfondsen, indextrackers of ETF's.

In datzelfde jaar concludeerde de AFM op basis van wetenschappelijk onderzoek dat het voor een actief fonds zeer moeilijk is om op middellange en lange termijn, na kosten, blijvend beter te presteren dan de benchmark, meestal een index. Meer lees je in onze uitleg over passief beleggen.

Een indexfonds daalt wel mee met de markt. De MSCI World zakte in 2022 17,73% (in dollars, inclusief herbelegd dividend) en tussen 31 oktober 2007 en 9 maart 2009 zelfs 57,46%.

Rekenvoorbeeld

Stel: je belegt eenmalig €10.000 voor twintig jaar, in een indexfonds of in een actief fonds. Aannames voor dit voorbeeld, geen verwachtingen: het rendement vóór kosten is 6% per jaar, het actieve fonds haalt vóór kosten precies het indexrendement en de kosten gaan elk jaar van het rendement af.

IndexfondsActief fonds
Lopende kosten per jaar (aanname)0,20%1,20%
Rendement na kosten per jaar5,80%4,80%
Betaalde kosten in 20 jaarongeveer €720ongeveer €3.885
Waarde na 20 jaar€30.883€25.540

Het verschil is ruim €5.300. Ongeveer €3.165 daarvan zijn hogere kosten; de rest, bijna €2.200, is rendement dat je over dat geld misloopt.

Wat betekent dit voor jou in Nederland?

Een indexfonds valt in box 3 onder beleggingen, met voor 2026 een forfaitair rendement van 6,00% over de waarde op 1 januari. De Belastingdienst berekent het forfaitaire rendement over je hele vermogen en belast daarvan, tegen 36%, het deel dat hoort bij je vermogen boven het heffingsvrij vermogen van €59.357 per persoon. Was je werkelijke rendement lager, dan mag je dat aantonen met de tegenbewijsregeling. Een koersdaling van je fondsen telt daarin mee, ook als je niet hebt verkocht.

Een beleggingsfonds dat aan particulieren wordt aangeboden, moet een essentiële-informatiedocument (Eid) hebben; voor UCITS-fondsen geldt dat sinds 1 januari 2023. Wie het fonds verkoopt, moet je het Eid vóór je aankoop geven. Kosten, risico-indicator en rendementsscenario's staan erin in dezelfde opzet als bij een ETF, zodat je beide vormen direct kunt vergelijken.

Het beleggerscompensatiestelsel (tot €20.000 per belegger) helpt als een failliete beleggingsonderneming je geld of effecten niet kan teruggeven, maar niet bij koersverlies.

Indexfonds of ETF: wat is het verschil?

Een index-ETF en een indexfonds zonder beursnotering kunnen dezelfde index volgen. Het verschil zit vooral in het kopen en verkopen.

Indexfonds zonder beursnoteringETF
Waar koop je het?Bij de aanbieder of via een bank, vermogensbeheerder of platformOp de beurs, via een broker of bank
KoersMeestal één keer per handelsdag, pas na je opdracht bekendDoorlopend, zolang de beurs open is
Inleggen met een vast bedragVaak wel: het fonds geeft ook delen van een participatie uitHele stukken, tenzij je broker fractionele aandelen of een beleggingsplan aanbiedt
Kosten bij kopen en verkopenSoms swing pricing of een op- of afslagOrderkosten en de spread

Welke vorm voordeliger is, hangt af van de lopende kosten, je bedrag en hoe vaak je koopt. Index-ETF's en hun lopende kosten zet je naast elkaar in de ETF-vergelijker.

Veelgestelde vragen

Is elke ETF een indexfonds?

Nee, maar de meeste wel. De AFM omschrijft ETF's als beursgenoteerde, open-end beleggingsfondsen die een index zo goed mogelijk willen volgen. Er bestaan ook actief beheerde ETF's, waarbij de beheerder zelf de beleggingen kiest. Andersom is niet elk indexfonds een ETF: veel indexfondsen hebben geen beursnotering.

Kun je met een indexfonds geld verliezen?

Ja. Een indexfonds volgt de index ook omlaag, en geen beheerder grijpt in bij een daling. Hoe groot het risico is, hangt af van de index: een wereldwijde aandelenindex schommelt anders dan een index van staatsobligaties. Herstel na een grote daling kan jaren duren.

Wat kost een indexfonds in totaal?

Tel drie posten op: de lopende kosten, die al in de koers zitten; de kosten bij kopen en verkopen, zoals orderkosten en de spread bij een ETF of een op- of afslag bij een fonds zonder beursnotering; en eventueel bewaarloon of servicekosten van je bank of broker. De fondskosten staan in het Eid.

Wat is er passief aan een fonds dat wel een beheerder heeft?

Passief slaat op de keuze van de beleggingen, niet op het werk. Welke bedrijven erin zitten en hoe zwaar ze wegen, bepaalt de index. De beheerder belegt wel binnenkomend geld, verwerkt dividend en past het fonds aan bij indexwijzigingen. Welke index je kiest, bepaal je wel zelf.

ETF's naast elkaar zetten

Vergelijk populaire ETF’s op kosten, dividendbeleid, spreiding en rendement.

Logo Scalable Capital

Scalable Broker

Beleggingsplannen vanaf €1; €0 uitvoeringskosten. Productkosten, spreads, cryptokosten en eventuele overige kosten kunnen van toepassing zijn.

Bekijk Scalable Broker

Bronnen

Geraadpleegd op 29 september 2026. Deze uitleg is algemene informatie en geen persoonlijk beleggingsadvies. Hoe wij vergelijken en waaraan wij verdienen, lees je op hoe wij vergelijken.