Wat is het verschil tussen een fysieke en een synthetische ETF?

Een ETF kan een index op drie manieren volgen; dat heet de replicatiemethode.

• Fysiek, volledig. Het fonds koopt alle aandelen of obligaties uit de index, in dezelfde verhouding. Dat past bij een index met een overzichtelijk aantal goed verhandelbare aandelen, zoals de S&P 500.
• Fysiek, geoptimaliseerd (sampling). Het fonds koopt een representatieve selectie. Dat is gebruikelijk bij indexen met duizenden aandelen of weinig verhandelde obligaties. Het rendement kan daardoor iets meer van de index afwijken.
• Synthetisch. Het fonds koopt de effecten uit de index niet zelf, maar laat een of meer banken het indexrendement leveren via een swap. In fondsdocumenten heet dit ook indirecte replicatie, in het Engels swap-based.

Het prospectus van een indexvolgend UCITS-fonds moet volgens de Europese toezichthouder ESMA de methode noemen, met de gevolgen voor het tegenpartijrisico en de verwachte afwijking van de index (tracking error).

Een synthetische ETF koopt wel effecten, maar dat mandje hoeft niet overeen te komen met de index. Via een total return swap geeft het fonds het rendement van zijn mandje aan de bank en krijgt het het indexrendement terug, min een eventuele vergoeding. Zo volgt CW8, de Amundi MSCI World Swap UCITS ETF, volgens zijn essentiële-informatiedocument (Eid) de MSCI World.

Invesco noemt voor Amerikaanse aandelen een belastingvoordeel: een fysieke Ierse ETF betaalt onder het verdrag tussen Ierland en de VS 15% bronbelasting over Amerikaanse dividenden, terwijl swaps op bepaalde Amerikaanse indexen, zoals de S&P 500, daar niet onder vallen. Dat beperkt de dividendlekkage.

Presteert de index beter dan het mandje, dan loopt het bedrag op dat de bank het fonds schuldig is. Invesco rekent de swap daarom af (een reset) zodra dat bedrag een afgesproken grens passeert, en spreidt over meerdere banken.

Bij een synthetische ETF is de bank de tegenpartij. Gaat die failliet, dan kan het fonds kwijtraken wat de bank nog schuldig is. De UCITS-regels begrenzen dat risico tot 10% van het fondsvermogen per bank, en tot 5% bij andere tegenpartijen.

Onderpand mag dat risico verlagen, maar volgens ESMA alleen als het goed verhandelbaar is, dagelijks wordt gewaardeerd, van hoge kwaliteit is, los staat van de bank en gespreid is: in principe hooguit 20% van het fondsvermogen per uitgevende instelling.

Ook een fysieke ETF kan tegenpartijrisico lopen, door effecten tegen onderpand uit te lenen: het uitlenen van effecten. Zowel het Eid van VWCE als dat van IWDA noemt die mogelijkheid. Het fonds moet uitgeleende effecten altijd kunnen terugvragen en de opbrengst komt, na kosten, het fonds toe. Bij iShares houdt het fonds 62,5% en krijgt BlackRock 37,5%, waaruit het de kosten betaalt. Het jaarverslag vermeldt tegenpartijen, onderpand en opbrengst. Voor de grens per tegenpartij tellen swaps en uitlenen bij elkaar op.

Stel: je belegt €10.000 in een synthetische ETF, en het fonds koopt daarvoor een mandje aandelen dat afwijkt van de index. Een maand later staat de index 3% hoger en is het mandje 2% gedaald. Alle bedragen zijn aannames.

Nu hangt €500 van je belegging af van de bank: 4,9%. Gaat de bank failliet en komt er niets terug, dan houd je €9.800 over. Het deel dat niet door onderpand is gedekt, mag per bank niet boven 10% van het fondsvermogen uitkomen; voor jouw deel is dat €1.030. Na een reset betaalt de bank de €500 uit en staat de vordering weer op nul.

Ter vergelijking, fysiek: bij iShares Core MSCI World (IWDA) was in het jaar tot 30 juni 2026 gemiddeld 8,08% van het fonds uitgeleend, met onderpand ter waarde van 108,05% van de lening. Op €10.000 was dus gemiddeld zo'n €808 uitgeleend, gedekt door ongeveer €873 aan onderpand. Dat leverde het fonds 0,02% op: ongeveer €2 per jaar.

Belasting. Voor box 3 maakt de methode niet uit: beide tellen als beleggingen, waarvoor de Belastingdienst over 2026 rekent met een forfaitair rendement van 6,00% over de waarde op 1 januari. Over het rendement op je vermogen boven €59.357 per persoon (het heffingsvrij vermogen) betaal je 36%.

Toezicht. Het fonds valt onder de toezichthouder van het land waar het gevestigd is: voor CW8 de Luxemburgse CSSF, voor Ierse ETF's de Centrale Bank van Ierland. Je broker valt onder de AFM of een vergelijkbare Europese toezichthouder. Zoals de tabel hierboven laat zien, volgen bijna alle ETF's in onze ETF-vergelijker de index fysiek.

Bescherming. Gaat je broker failliet, dan blijven je ETF-aandelen van jou; voor wat toch ontbreekt, is er het beleggerscompensatiestelsel tot €20.000. Verlies binnen het fonds, doordat een swap-tegenpartij of lener niet betaalt, valt daar niet onder.

• Geen hefboomproduct. Een gewone synthetische ETF volgt de index één op één. ETF's met een hefboom zijn een aparte soort fonds.
• Geen ETN. Een ETN is een schuldbewijs van de uitgever. Een synthetische UCITS-ETF is een fonds met eigen bezittingen bij een bewaarder.
• Niet vanzelf riskanter. Het marktrisico is gelijk aan dat van een fysieke ETF op dezelfde index.