Wat is een blockchain?

Een blockchain is een grootboek met alle overdrachten van munten. Het staat niet bij één partij, maar op veel computers tegelijk: de nodes. De Europese cryptoverordening MiCA noemt dat een distributed ledger.

1. Je wallet ondertekent een overdracht met je private key.
2. Nodes controleren de handtekening en of de munten niet al zijn uitgegeven.
3. Geldige transacties komen samen in een nieuw blok.
4. Elk blok bevat de hash, een digitale vingerafdruk, van het vorige blok.

Verander je één transactie in een oud blok, dan verandert de hash en past het blok niet meer in de keten. Je zou alle latere blokken opnieuw moeten maken, sneller dan de rest van het netwerk. Wie het volgende blok toevoegt, bepalen de spelregels van het netwerk, het consensusmechanisme: bij bitcoin proof of work, bij Ethereum proof of stake.

Bij proof of work strijden miners om het volgende blok. Hun computers veranderen steeds één getal in het blok, de nonce, tot de hash aan een moeilijkheidseis voldoet. Dat kost veel rekenwerk en stroom; controleren kost de andere nodes één berekening.

De winnaar krijgt nieuwe munten, de blokbeloning, plus de transactiekosten uit het blok. Zo komen nieuwe bitcoins in omloop. Bitcoin mikt op gemiddeld één blok per tien minuten; komen blokken sneller, dan verhoogt het netwerk de moeilijkheid.

Zolang eerlijke nodes samen de meeste rekenkracht hebben, groeit hun keten het snelst. Krijgt iemand toch de meerderheid, een zogeheten 51%-aanval, dan kan hij geen munten van anderen stelen, maar wel eigen recente betalingen terugdraaien. Bij een blockchain met weinig rekenkracht is dat goedkoper.

Bij proof of stake is er geen rekenwedstrijd. Validators zetten hun munten vast als onderpand; dat heet staking. Bij Ethereum wijst het protocol elke 12 seconden willekeurig een validator aan die een blok voorstelt; een willekeurige groep andere validators stemt erover. Wie vals speelt, bijvoorbeeld door twee blokken tegelijk voor te stellen, verliest een deel van zijn inzet: slashing. Ethereum stapte in september 2022 over van proof of work op proof of stake.

Bij bitcoin halveert de blokbeloning elke 210.000 blokken, ongeveer elke vier jaar: de halving of halvering. In 2009 begon de beloning op 50 bitcoin per blok.

Zo komen er nooit meer dan 21 miljoen bitcoins; rond 2140 stopt de uitgifte en moeten transactiekosten de miners belonen. Het jaartal 2028 is een schatting: de datum hangt af van hoe snel blokken komen.

Stel: een bitcoin is €90.000 waard; dat is een aanname, geen verwachting. Bij één blok per tien minuten zijn er gemiddeld 144 blokken per dag.

Een miner met 1% van alle rekenkracht vindt gemiddeld 1,44 blok per dag. Sinds april 2024 levert dat 1,44 × 3,125 = 4,5 bitcoin op: €405.000 per dag, plus transactiekosten. Daarvoor was het 9 bitcoin, €810.000. Bij gelijke kosten voor stroom en apparatuur houdt een miner na elke halvering minder over, tenzij de koers of de transactiekosten stijgen.

Per jaar komen er nu zo'n 164.250 bitcoins bij (450 × 365): ongeveer 0,8% van de 19.687.500 die volgens het schema bij blok 840.000 waren uitgegeven.

Belasting. Crypto hoort bij je bezittingen in box 3: je geeft de waarde op 1 januari op, tegen de koers van je platform op die dag. Mine je zelf, dan hoef je de opbrengst volgens de Belastingdienst niet aan te geven zolang je kosten hoger zijn. Is de opbrengst hoger, dan kan het gaan om inkomsten uit overig werk of winst uit onderneming. Meer in crypto en belasting.

Gegevens. Sinds 1 januari 2026 geven cryptoaanbieders gegevens over klanten en transacties door aan de Belastingdienst (Europese DAC8-regels).

Toezicht. Een munt zonder aanwijsbare uitgever valt niet onder de MiCA-regels voor uitgevers; bedrijven die er diensten mee aanbieden wel. Zij moeten op hun website de belangrijkste negatieve effecten op klimaat en milieu melden van het consensusmechanisme van elke munt waarvoor ze diensten verlenen.

Een blockchain legt vast welk adres welke munten heeft, meer niet:

• Niet anoniem. Alle transacties zijn openbaar; alleen namen ontbreken. Is bekend welk adres van jou is, bijvoorbeeld via een exchange, dan kunnen ook andere transacties naar jou te herleiden zijn.
• Geen waardegarantie. De blockchain bewijst dat je munten bestaan, niet wat ze waard zijn. De koers kan sterk schommelen; zie volatiliteit.
• Geen herstelknop. Stuur je munten naar een verkeerd adres of steelt iemand je private key, dan draait niemand de overdracht terug.
• Geen bescherming tegen je aanbieder. Laat je crypto bij een exchange staan, dan beheert die de sleutels en hangt terugkrijgen af van dat bedrijf.