Wat is een obligatie?

Een overheid of bedrijf dat geld nodig heeft, geeft obligaties uit; wie er een koopt, wordt schuldeiser. De afspraken staan in het prospectus:

• Nominale waarde: het bedrag waarover de rente wordt berekend en dat je aan het eind terugkrijgt, bijvoorbeeld €1.000.
• Coupon: de rente, vast of variabel, uitbetaald per jaar, halfjaar of kwartaal.
• Looptijd: de tijd tot de einddatum, waarop meestal het hele bedrag in één keer wordt afgelost. Eeuwigdurende obligaties hebben geen einddatum.

Op de beurs staat de koers meestal als percentage van de nominale waarde: bij een koers van 98,50 betaal je €985 voor €1.000 nominaal. Koop je tussen twee couponbetalingen in, dan betaal je de verkoper ook de opgelopen rente sinds de laatste coupon.

Een vastrentende obligatie blijft dezelfde coupon betalen, wat de marktrente ook doet. Stijgt die rente, dan krijgen nieuwe leningen een hogere coupon en daalt de koers van jouw obligatie, tot een koper er hetzelfde rendement op haalt als op een nieuwe lening. Daalt de marktrente, dan stijgt de koers.

Hoe sterk de koers reageert, zie je aan de duration. Als vuistregel daalt een obligatie met een duration van 7 ongeveer 7% als de marktrente 1 procentpunt stijgt. Hoe langer de looptijd en hoe lager de coupon, hoe hoger de duration.

Houd je de obligatie tot de einddatum en betaalt de uitgever, dan verandert een tussentijdse koersdaling niets aan wat je terugkrijgt.

Naast de rente is het grootste risico dat de uitgever niet betaalt: het kredietrisico. Ratingbureaus zoals S&P, Moody's en Fitch geven daar een score voor, met AAA als hoogste. Een rating van BBB− of hoger heet investment grade, lager heet speculatief of high yield. Hoe lager de rating, hoe hoger de rente die beleggers eisen.

• Staatsobligaties komen van overheden, die meestal een relatief hoge rating hebben. De Nederlandse Staat noemt ze staatsleningen.
• Bedrijfsobligaties leveren doorgaans meer op, in ruil voor meer risico.
• Achtergestelde obligaties worden bij een faillissement pas na de gewone schuldeisers terugbetaald. Bij de nationalisatie van SNS REAAL in 2013 werden de achtergestelde obligaties van SNS onteigend; de houders kregen pas na een uitspraak van de Hoge Raad in 2023 een schadeloosstelling.

Met een obligatie-ETF beleg je in één aankoop in honderden tot duizenden leningen. IEGA belegt in staatsobligaties uit de eurozone, IEAC in bedrijfsobligaties in euro. AGGH en VAGF spreiden wereldwijd over overheden en bedrijven en dekken het valutarisico ten opzichte van de euro grotendeels af.

Het grote verschil met een losse obligatie: de meeste obligatie-ETF's hebben geen einddatum. Het fonds vervangt bijna aflopende leningen door nieuwe. Je krijgt dus nooit op een vaste datum de nominale waarde terug, maar verkoopt tegen de koers van dat moment. In 2022, toen de rente in de eurozone snel steeg, verloor IEGA 18,5%. Op 25 september 2026 had het fonds een duration van 6,64. Er bestaan ook ETF's met een vaste einddatum.

Stel: je koopt voor €1.000 een nieuwe obligatie met een coupon van 3% en een looptijd van tien jaar. Vlak daarna verandert de marktrente voor vergelijkbare leningen. De rentes zijn aannames.

De waarde is wat tien coupons van €30 en de aflossing van €1.000 nu waard zijn, verdisconteerd tegen de nieuwe marktrente. Wie bij 4% €918,89 betaalt, haalt tot de einddatum precies 4% per jaar: het effectief rendement. De duration is hier ongeveer 8,5: de vuistregel klopt dus redelijk, maar de echte daling is iets kleiner en de stijging iets groter.

Houd je de obligatie tien jaar vast, dan krijg je in alle gevallen €300 aan coupons en €1.000 terug.

Box 3. Obligaties en obligatie-ETF's vallen in box 3 onder de beleggingen. Je geeft de waarde op 1 januari op; bij een notering op Euronext Amsterdam is dat de slotkoers van het jaar ervoor uit de Officiële Prijscourant. Over 2026 rekent de Belastingdienst voor beleggingen met een forfaitair rendement van 6,00%, ook als je obligatie maar 3% rente oplevert. Was je werkelijke rendement lager, bijvoorbeeld door een koersdaling zoals in 2022, dan kun je dat aantonen met de tegenbewijsregeling.

Bescherming. Het depositogarantiestelsel geldt niet voor obligaties, ook niet voor die van een bank. Het beleggerscompensatiestelsel vergoedt tot €20.000 als je broker failliet gaat en je obligaties niet kan teruggeven, maar niet als de uitgever zelf niet betaalt.

Met een obligatie leen je geld uit, met een aandeel word je mede-eigenaar van een bedrijf. Dat maakt verschil voor opbrengst, risico en bescherming: