Wat is de tegenbewijsregeling in box 3?
De tegenbewijsregeling is de regeling waarmee je in [box 3](/woordenboek/box-3) belasting betaalt over je werkelijke rendement in plaats van over het fictieve rendement van de Belastingdienst, als je werkelijke rendement lager was. Ze volgt uit een arrest van de Hoge Raad van 6 juni 2024 en staat sinds juli 2025 in de wet. Je gebruikt haar vrijwillig en betaalt nooit meer dan met het forfait.
Door de redactie van Broker Expert · Laatst bijgewerkt op · 6 min lezen
Hoe werkt de tegenbewijsregeling?
De Belastingdienst rekent in box 3 eerst met een fictief rendement: vaste percentages over je bezittingen en schulden op 1 januari. Daarvan wordt alleen het deel belast dat hoort bij je vermogen boven het heffingsvrij vermogen: het voordeel uit sparen en beleggen. Is je werkelijke rendement lager dan dat voordeel, dan wordt het werkelijke rendement je box 3-inkomen, belast tegen 36% (2026). Anders blijft het fictieve rendement staan.
Vier rekenregels maken die vergelijking strenger dan ze lijkt:
- Geen heffingsvrij vermogen. Het werkelijke rendement telt over je hele vermogen.
- Ook ongerealiseerd resultaat telt. Koerswinst en -verlies tellen mee, ook als je niets verkoopt.
- Geen kosten. Transactiekosten, bewaarloon en advieskosten mag je niet aftrekken, betaalde rente op box 3-schulden wel.
- Per jaar en over alles. Winst en verlies binnen één jaar worden verrekend. Een negatief totaal wordt €0 en schuift niet door naar een ander jaar. Je kunt niet voor een deel van je vermogen kiezen.
Hoe bereken je je werkelijke rendement?
Je telt per soort bezitting op wat je in het kalenderjaar ontving en hoeveel de waarde veranderde:
- Spaargeld: de ontvangen rente.
- Beleggingen: ontvangen dividend + waarde op 31 december − waarde op 1 januari − aankopen + verkopen.
- Schulden: de betaalde rente gaat eraf, zonder drempel.
Let vooral op de correctie voor aankopen: geld dat je bijlegt, is geen rendement. Stond je portefeuille op 1 januari op €50.000, kocht je voor €6.000 bij en is hij op 31 december €58.000 waard, dan is je rendement €2.000, niet €8.000. Bij een accumulerende ETF zit alles in de koers.
Het formulier Opgaaf werkelijk rendement is niet vooraf ingevuld; de bedragen haal je zelf uit bijvoorbeeld het jaaroverzicht van je effectenrekening. Het online formulier laat daarna direct zien of je werkelijke rendement lager uitkomt.
Voor welke jaren en hoe geef je het door?
| Belastingjaar | Wie mag het? | Hoe? |
|---|---|---|
| 2017–2020 | Alleen in bepaalde gevallen, vooral als je aanslag op 24 december 2021 nog niet onherroepelijk was | Formulier Opgaaf werkelijk rendement |
| 2021–2024 | Iedereen met box 3-inkomen, ook zonder bezwaar | Formulier Opgaaf werkelijk rendement in Mijn Belastingdienst, per jaar apart |
| 2025 en later | Iedereen met box 3-inkomen | In je aangifte inkomstenbelasting |
Voor 2021 tot en met 2024 krijg je per jaar een brief met de datum waarop het formulier binnen moet zijn. Wie over 2017 tot en met 2020 geen bezwaar maakte, heeft volgens de Hoge Raad (uitspraak van 25 juni 2026) in de regel geen recht op herstel. Vanaf 2025 vraagt de aangifte zelf of je je werkelijke rendement wilt doorgeven.
Rekenvoorbeeld
Stel: je hebt op 1 januari 2026 €100.000 aan ETF's, geen spaargeld, geen schulden en geen fiscaal partner. Het fictieve rendement is €100.000 × 6,00% = €6.000. Je vermogen boven het heffingsvrij vermogen is €40.643, dat is 40,64% van €100.000. Je voordeel uit sparen en beleggen is dus €6.000 × 40,64% = €2.438 en je box 3-belasting ongeveer €878.
De waarden eind 2026 hieronder zijn aannames; je koopt en verkoopt niets.
| Situatie eind 2026 | Werkelijk rendement | Belast wordt | Belasting | Loont tegenbewijs? |
|---|---|---|---|---|
| Waarde €94.000, €1.000 dividend ontvangen | −€5.000, dus €0 | €0 | €0 | Ja, ongeveer €878 minder |
| Waarde €102.000 | €2.000 | €2.000 | €720 | Ja, ongeveer €158 minder |
| Waarde €104.000 | €4.000 | €2.438 | ongeveer €878 | Nee |
| Waarde €112.000 | €12.000 | €2.438 | ongeveer €878 | Nee |
De derde regel is de valkuil: 4% is minder dan het forfait van 6%, maar omdat het heffingsvrij vermogen niet meetelt, levert tegenbewijs niets op. In deze situatie loont het bij €100.000 pas onder ongeveer 2,4% rendement, bij €500.000 onder ongeveer 5,3%.
| Onderdeel | 2026 |
|---|---|
| Heffingsvrij vermogen per persoon | €59.357 |
| Heffingsvrij vermogen met fiscaal partner | €118.714 |
| Forfaitair rendement banktegoeden (voorlopig) | 1,28% |
| Forfaitair rendement beleggingen en overige bezittingen | 6,00% |
| Forfaitair rendement schulden (voorlopig) | 2,70% |
| Drempel voor schulden per persoon | €3.800 |
| Tarief | 36% |
| Voorstel werkelijk rendement: heffingsvrij resultaat | €1.800 (nog geen wet) |
Bron: Belastingdienst, berekening box 3-inkomen 2026 (voorlopige percentages voor banktegoeden en schulden) en de memorie van toelichting bij de Wet werkelijk rendement box 3 (Kamerstuk 36.748).
Wat betekent dit voor jou in Nederland?
Of tegenbewijs loont, hangt vooral af van het beursjaar. Volgens de Rijksoverheid was het gemiddelde rendement op aandelen negatief in 2018 (−10,02%), 2020 (−1,71%) en 2022 (−7,97%), terwijl het forfait voor beleggingen in die jaren 5,28% tot 5,53% was.
Je voorlopige aanslag 2026 rekent altijd met het forfait, omdat je werkelijke rendement pas na afloop van het jaar bekend is. Een lager werkelijk rendement geef je door in je aangifte over 2026. Met de box 3-calculator zie je vooraf je fictieve rendement. Andere legale manieren om minder te betalen staan in box 3-belasting besparen.
De regeling blijft gelden tot er een nieuw box 3-stelsel is. De Tweede Kamer nam de Wet werkelijk rendement box 3 aan op 12 februari 2026; de Eerste Kamer hield de stemming op 30 juni 2026 aan. Het kabinet mikt op 1 januari 2028, maar zeker is dat niet.
Tegenbewijsregeling of Wet werkelijk rendement: wat is het verschil?
De tegenbewijsregeling is een correctie op het forfait: vrijwillig, alleen als je werkelijke rendement lager is, zonder heffingsvrij vermogen en zonder verliesverrekening tussen jaren. Het wetsvoorstel Wet werkelijk rendement box 3 belast altijd je werkelijke rendement, met een heffingsvrij resultaat van €1.800 per persoon. Een verlies boven de drempel van €500 mag je daar verrekenen met latere jaren. Dat voorstel is nog geen wet.
Veelgestelde vragen
Kan ik door de tegenbewijsregeling meer belasting betalen?
Nee. De Belastingdienst rekent altijd met het voor jou voordeligste bedrag. Is je werkelijke rendement hoger, dan blijft het fictieve staan; een eerdere definitieve aanslag blijft dan gelden. Doorgeven is ook niet verplicht, zelfs niet als je er een brief over krijgt. Laat je het formulier door een adviseur invullen, dan vergoedt de Belastingdienst die kosten niet.
Telt koersverlies mee als ik mijn aandelen niet verkoop?
Ja. Volgens de Hoge Raad horen ook niet-gerealiseerde waardeveranderingen bij het werkelijke rendement. Je vergelijkt de waarde op 31 december met die op 1 januari, gecorrigeerd voor aan- en verkopen. Dat werkt twee kanten op: ook koerswinst op papier telt mee, terwijl je die nog niet hebt ontvangen.
Heeft het zin als ik alleen spaargeld heb?
Meestal niet. In een rekenvoorbeeld van de Belastingdienst over 2025 is het fictieve rendement bij €150.000 spaargeld zonder fiscaal partner €1.264. Alleen als je minder rente ontving, gemiddeld ongeveer 0,84%, levert tegenbewijs iets op: bij €1.050 rente wel, bij €1.875 niet. De Belastingdienst noemt de kans op teruggave met alleen spaargeld heel klein.
Kunnen mijn fiscale partner en ik verschillend kiezen?
Ja. Fiscale partners kunnen los van elkaar hun werkelijke rendement doorgeven. Jullie gezamenlijke werkelijke rendement wordt verdeeld in dezelfde verhouding als waarin jullie de grondslag sparen en beleggen in de aangifte hebben verdeeld. Daardoor kan de een een aanslag met het fictieve rendement krijgen en de ander een met het werkelijke.
Reken je box 3-belasting uit
Bereken wat je over 2026 betaalt, precies zoals de Belastingdienst het doet.
Bronnen
- Belastingdienst: Wat is mijn werkelijk rendement?
- Belastingdienst: veelgestelde vragen over de Opgaaf werkelijk rendement
- Belastingdienst: rekenvoorbeelden berekening werkelijk rendement
- Belastingdienst: box 3-inkomen op de voorlopige aanslag 2026
- Rijksoverheid: Box 3, rechtsherstel en tegenbewijsregeling
Geraadpleegd op 29 september 2026. Deze uitleg is algemene informatie en geen persoonlijk beleggingsadvies. Hoe wij vergelijken en waaraan wij verdienen, lees je op hoe wij vergelijken.