Wat is samengestelde rente?

Stel dat je €1.000 op een rekening zet tegen 5% rente per jaar en de rente laat staan. Het eerste jaar krijg je €50, het tweede jaar €52,50 (5% over €1.050) en het derde jaar €55,13. Na dertig jaar staat er €4.321,94: €1.000 inleg, €1.500 rente over die inleg en €1.821,94 rente over eerdere rente.

Bij beleggen heet het ook rendement op rendement: koerswinst en herbelegd dividend tellen mee in het bedrag waarover je het jaar erna rendement maakt. Een accumulerend fonds herbelegt dat dividend automatisch. Rendement staat vooraf niet vast en kan ook negatief zijn: na een slecht jaar bouw je verder op een kleiner bedrag.

Voor een eenmalige inleg gebruik je deze formule (in het Engels: compound interest formula):

eindbedrag = inleg × (1 + r)^n

Hierin is r de rente per periode als decimaal getal (3% is 0,03) en n het aantal periodes. Zo wordt €5.000 in tien jaar tegen 3% per jaar €5.000 × 1,03^10 = €6.719,58; met enkelvoudige rente zou het €6.500 zijn. Wordt de rente maandelijks bijgeschreven, deel dan het jaarpercentage door 12 en reken met het aantal maanden.

In de Nederlandse versie van Excel geeft =TW(3%;10;0;-5000) hetzelfde antwoord. De inleg staat er negatief in, omdat je dat geld betaalt. Met een maandelijkse inleg rekent onze calculator sparen of beleggen het voor je uit.

Met de regel van 72 schat je hoe lang het duurt voordat een bedrag verdubbelt: deel 72 door het percentage per jaar. De Amerikaanse beurstoezichthouder SEC legt beleggers dezelfde vuistregel uit.

Bij lage percentages schat de regel iets te lang. Hij werkt ook voor inflatie: bij 3% per jaar zijn prijzen na ruim 23 jaar verdubbeld en is je geld nog maar de helft waard.

Dat gebeurt bij alles wat elk jaar een deel van je vermogen afhaalt of bij een schuld optelt:

• Kosten. Lopende kosten zoals de TER of bewaarloon halen niet alleen het bedrag zelf weg, maar ook alles wat dat bedrag daarna had opgebracht. Banken en brokers moeten je inzicht geven in al die kosten.
• Inflatie. Bij 2% inflatie per jaar is €10.000 na twintig jaar nog ongeveer €6.730 waard in euro's van nu.
• Schulden. Los je niet af en komt de rente bij de schuld, dan betaal je de volgende keer rente over rente.

Stel: je belegt eenmalig €10.000 en laat alles staan. We nemen aan dat je belegging elk jaar 6% oplevert; dat is een aanname, geen verwachting. In de kolom enkelvoudig neem je de winst elk jaar op. De laatste kolom rekent met 0,5% kosten per jaar (vereenvoudigd: 5,5% netto).

Let op de laatste kolom: 0,5% kosten op €10.000 lijkt over dertig jaar €1.500, maar het eindbedrag is €7.595 lager: je betaalt over een steeds groter bedrag, en wat naar kosten gaat, groeit niet meer mee.

Sparen. Volgens Wijzer in geldzaken, een initiatief van het ministerie van Financiën, kan een klein renteverschil tussen banken door rente op rente op lange termijn oplopen. Op €10.000 is het verschil tussen 1,5% en 2,0% rente na tien jaar ongeveer €585.

Box 3. In box 3 betaal je elk jaar belasting op basis van je vermogen op 1 januari, inclusief alle eerder opgebouwde rente en rendement. Over 2026 is het forfaitaire rendement 6,00% op beleggingen en 1,28% op banktegoeden (voorlopig), belast tegen 36%. Heb je alleen beleggingen en geen schulden, dan kost dat 2,16% per jaar (36% van 6,00%) over het deel boven het heffingsvrij vermogen van €59.357 per persoon. Reken je eigen bedrag uit met de box 3-calculator.

Wettelijke rente. Ook de wet kent rente op rente: is iemand te laat met het betalen van een geldbedrag, dan wordt de wettelijke rente na elk jaar opgeteld bij het bedrag waarover die rente loopt (artikel 6:119 Burgerlijk Wetboek).

Bij enkelvoudige rente krijg je alleen rente over het oorspronkelijke bedrag. Dat gebeurt als de rente steeds wordt uitbetaald in plaats van bijgeschreven. Denk aan een deposito waarvan de rente naar je betaalrekening gaat, of een obligatie die elk jaar een vaste coupon uitkeert.

Bij samengestelde rente groeit de basis mee. Het verschil begint klein: bij €10.000 en 6% is het na twee jaar €36, na dertig jaar ruim €29.000. Beleg je uitgekeerde rente of coupons zelf opnieuw, dan wordt enkelvoudige rente alsnog samengesteld.