Wat is inflatie?

Het CBS volgt de prijzen van een mandje goederen en diensten dat Nederlandse huishoudens kopen, van boodschappen en huur tot energie en verzekeringen. Posten waar huishoudens meer aan uitgeven, wegen zwaarder mee. Elke maand verschijnt eerst een snelle raming en daarna het volledige cijfer.

Het CBS publiceert twee inflatiecijfers:

• CPI, de consumentenprijsindex: het Nederlandse cijfer. De kosten van een eigen woning tellen mee via de ontwikkeling van de huren.
• HICP, de Europees geharmoniseerde index die alle EU-landen op dezelfde manier berekenen, zonder eigen woning. De ECB gebruikt de HICP voor haar beleid.

Over 2025 was de inflatie 3,3% volgens de CPI en 3,0% volgens de HICP. In september 2022 piekte de CPI-inflatie op 14,5%.

De ECB mikt sinds juli 2021 op 2% inflatie op middellange termijn, gemeten met de HICP van de eurozone. Dat doel is symmetrisch: te lage inflatie vindt de ECB even onwenselijk als te hoge.

Het belangrijkste instrument is de depositorente (deposit facility rate): de rente die banken krijgen als ze geld een nacht bij het Eurosysteem stallen. In het nieuws heet dit de ECB-rente of beleidsrente. De Raad van Bestuur, met daarin ook de president van DNB, besluit elke zes weken over de rente. Is de inflatie te hoog, dan verhoogt de ECB de rente: lenen wordt duurder, huishoudens en bedrijven besteden minder en de druk op de prijzen neemt af. Is de inflatie te laag, dan verlaagt ze de rente.

Sinds 16 september 2026 is de depositorente 2,50%, na verhogingen in juni en september. Van juni 2014 tot juli 2022 was ze negatief, met een dieptepunt van −0,50%; in september 2023 bereikte ze 4,00%.

Wat telt, is wat je na inflatie met je rente kunt kopen. Dat is de reële rente: (1 + rente) ÷ (1 + inflatie) − 1, of als vuistregel de rente min de inflatie. Hetzelfde geldt voor rendement op beleggingen. Inflatie werkt als samengestelde rente in omgekeerde richting: bij 2% inflatie per jaar is de koopkracht van geld dat niets oplevert na 35 jaar gehalveerd.

• Spaarrente is meestal variabel, maar volgt de ECB-rente niet één op één.
• Bij een deposito staat je rente vast, ook als de inflatie stijgt.
• Bij een obligatie met een vaste coupon worden de rentebetalingen en de aflossing minder waard, en een stijgende rente drukt de koers.
• Het rendement van een geldmarktfonds beweegt mee met de korte rente die de ECB stuurt.

Actuele spaartarieven vergelijk je op onze pagina over spaarrekeningen.

Deflatie is het omgekeerde: het algemene prijspeil daalt, breed en langdurig. Dat klinkt gunstig, maar het kan een neerwaartse spiraal geven: stellen mensen aankopen uit omdat alles later goedkoper wordt, dan verkopen bedrijven minder en snijden ze in lonen en banen. Schulden zoals een hypotheek dalen intussen niet mee, terwijl inkomens dat wel kunnen doen.

Daarom mikt de ECB op 2% en niet op 0%: de rente kan maar beperkt omlaag, dus een marge boven nul houdt het rentebeleid effectief als de inflatie te laag is. Een los maandcijfer onder nul is nog geen deflatie: in oktober 2023 was de CPI-inflatie −0,4%. In de CBS-jaarreeks vanaf 1965 daalden de prijzen alleen in 1987, met 0,5%.

Stel: je zet €10.000 op een spaarrekening met 2,00% rente per jaar, elk jaar bijgeschreven. De inflatie is gemiddeld 3,00% per jaar. Beide percentages zijn aannames, geen verwachting.

Je saldo groeit, maar je kunt er ongeveer 9,3% minder mee kopen dan bij de start. De reële rente is (1,02 ÷ 1,03) − 1, ongeveer −0,97% per jaar.

Met echte CBS-cijfers: tussen 2020 en 2025 stegen de prijzen (jaargemiddelden) met ongeveer 25%. Met €10.000 die sinds 2020 zonder rente op je rekening stond, kon je in 2025 nog evenveel kopen als met ongeveer €7.990 in 2020.

In box 3 telt inflatie niet mee. Over 2026 rekent de Belastingdienst met een forfaitair rendement van 1,28% (voorlopig) op banktegoeden en 6,00% op beleggingen. Het deel van dat rendement dat hoort bij je vermogen boven het heffingsvrij vermogen van €59.357 per persoon, wordt belast tegen 36%. Geef je via de tegenbewijsregeling je werkelijke rendement op, dan gaat het volgens de Hoge Raad (6 juni 2024) om je nominale rendement, zonder correctie voor inflatie. Je kunt dus box 3-belasting betalen terwijl je koopkracht daalt.

Het depositogarantiestelsel beschermt je spaargeld tot €100.000 per persoon per bank, maar alleen in euro's, niet in koopkracht. Wat rente, rendement en inflatie over jaren doen, reken je na met onze tool sparen of beleggen.