Wat is een risicoprofiel?

Een risicoprofiel combineert twee vragen: hoeveel risico wil je nemen, en hoeveel kun je dragen? Wie rustig blijft bij een beursdaling maar over twee jaar een huis koopt, kan toch weinig risico dragen. Een aanbieder kijkt daarom ook naar je financiële situatie (inkomen, vaste lasten, schulden en buffer) en naar wat je doet als je beleggingen een derde minder waard worden.

Het profiel bepaalt de verdeling van je portefeuille (Engels: portfolio): al je beleggingen bij elkaar, zoals aandelen, obligaties en fondsen. Beleg je bij meerdere brokers, dan telt het geheel: een wereld-ETF bij de ene en losse techaandelen bij de andere vormen samen één portefeuille, waarin technologie zwaarder weegt dan je per rekening ziet.

Gangbare profielnamen zijn defensief, neutraal en offensief, soms aangevuld met zeer defensief en zeer offensief. Die profielen zijn niet bij wet geregeld: volgens de AFM hanteert elke aanbieder eigen namen en aannames over welke beleggingen erbij horen. Een voorbeeld:

Om profielen vergelijkbaar te maken, spraken de leden van de Nederlandse Vereniging van Banken in 2016 een uniforme risicometer af. Die zet het risico van een profiel op een schaal van 1 tot 7, op basis van de volatiliteit die volgt uit vaste, marktbrede aannames per beleggingscategorie. De AFM juicht die meter toe, maar schrijft hem niet bindend voor.

Je beleggingshorizon, ook wel beleggershorizon, is de tijd tot je het geld nodig hebt. Volgens de AFM geldt: hoe korter de resterende horizon en hoe beweeglijker de koersen, hoe minder tijd er is om slechte rendementen te compenseren met goede.

Hoe lang een daling kan duren, laat de MSCI World-index zien (in euro's, met herbelegd dividend). Van 24 mei 2001 tot 9 maart 2009 daalde die 53,60%: wie op de top instapte, stond bijna acht jaar later nog ruim de helft lager. Van eind 2000 tot en met augustus 2026 was het gemiddelde rendement toch 6,64% per jaar. Dat is een terugblik, geen garantie.

Naarmate je einddatum nadert, kun je het risico stap voor stap afbouwen; dat heet lifecycling.

Risico betekent dat je rendement hoger of lager kan uitvallen dan verwacht; je kunt (een deel van) je inleg verliezen. De risicometer meet alleen koersschommelingen, volgens de AFM de maatstaf voor marktrisico: het risico dat koersen in het algemeen dalen. Spreiding over veel aandelen helpt daar weinig tegen. Twee portefeuilles met dezelfde volatiliteit kunnen volgens de AFM bovendien heel andere risico's hebben:

• Concentratierisico: te veel in één bedrijf, sector of land.
• [Valutarisico](/woordenboek/valutarisico): beleggen in een andere munt dan de euro.
• Renterisico: bestaande obligaties dalen als de rente stijgt.
• Liquiditeitsrisico: niet snel of alleen tegen een lagere prijs kunnen verkopen.
• Tegenpartijrisico: een partij komt haar verplichtingen niet na.

Stel: je belegt €20.000. Aandelen dalen 50%, ongeveer zoals de MSCI World van 2001 tot 2009; de rest zit in obligaties, die 5% dalen. Beide percentages zijn aannames, geen verwachting.

Na een daling van 41% heb je bijna 70% stijging nodig om weer op €20.000 te komen. Een profiel kiezen is dus ook de vraag of je €8.200 minder kunt uitzitten zonder te verkopen.

Met advies of vermogensbeheer moet de aanbieder volgens de Europese MiFID II-regels, waarop de AFM toeziet, vaststellen welk risico bij je past. Hij vraagt naar je kennis en ervaring, je financiële situatie inclusief je vermogen om verliezen te dragen, en je doelen inclusief je risicotolerantie. Bij advies krijg je in principe vóór de transactie een geschiktheidsverklaring over waarom het advies bij je past; bij vermogensbeheer krijg je dat periodiek.

Belasting. In box 3 maakt het niet uit of je in aandelen of obligaties belegt: beide vallen onder beleggingen, met een forfaitair rendement van 6,00% over 2026. Spaargeld telt mee tegen 1,28% (voorlopig). Een defensieve portefeuille vol obligaties wordt dus belast alsof hij 6,00% oplevert. Was je werkelijke rendement lager, dan kun je dat aantonen met de tegenbewijsregeling.

Beleg je zelf via een online broker (execution only), dan hoeft die geen risicoprofiel vast te stellen. Voor complexe producten zoals opties, turbo's en CFD's moet hij wel een passendheidstoets doen: vragen naar je kennis en ervaring met dat soort product. Vindt hij het niet passend, of geef je te weinig informatie, dan moet hij je waarschuwen, maar weigeren hoeft volgens de wet niet.

Voor eenvoudige producten, zoals beursgenoteerde aandelen, gewone obligaties en UCITS-fondsen zoals IWDA, mag de broker de toets overslaan als jij zelf het initiatief neemt.

De toets gaat dus over wat je begrijpt, een risicoprofiel over hoeveel risico bij je past. Welke broker bij je manier van beleggen past, zie je met de broker-quiz.